Nghiệp — Hành Động Và Hậu Quả Của Nó
Mỗi suy nghĩ, mỗi lời nói, mỗi hành động có để lại dấu vết không? Nghiệp mời gọi chúng ta nhìn nhận sự tồn tại của mình như một tấm thảm dệt rộng lớn của các nguyên nhân, điều kiện và hậu quả.
Introduction & Étymologie
Karma est un terme sanskrit (कर्म), correspondant au pāli kamma, issu de la racine √kṛ, « faire », « agir », « accomplir ». Dans les traditions indiennes, le mot possède une longue histoire et des significations diverses. Dans le bouddhisme, il prend un sens précis : l'action intentionnelle. Le Buddha souligne le rôle de cetanā, l'intention ou volition : c'est à partir d'une intention que l'on agit par le corps, la parole ou l'esprit. Les actions produisent des conséquences, vipāka « maturation » ou « fruit » selon des réseaux complexes de causes et de conditions. Le karma n'est donc pas un destin écrit à l'avance. Il n'est pas non plus une justice cosmique qui ferait de chaque bonheur la récompense d'un mérite passé et de chaque malheur la punition d'une faute. Une maladie, une catastrophe ou une violence ne doivent pas être attribuées mécaniquement au « karma » de la personne qui les subit. L'enseignement vise d'abord une responsabilité éthique : nos intentions, nos paroles et nos actes façonnent des conditions qui comptent.
Dans La Vie Quotidienne
Le karma peut se lire dans des gestes minuscules. Une parole répétée façonne une relation. Une manière de répondre à la contrariété peut devenir une habitude. Un geste de générosité modifie parfois celui qui le reçoit et celui qui l'accomplit. Nous ne pouvons prévoir toutes les conséquences d'une action, mais nous pouvons examiner son intention. Avant de parler, écrire ou décider : « Qu'est-ce qui me pousse à agir ? La peur ? Le désir de blesser ? La générosité ? Le besoin d'être reconnu ? La volonté de protéger ? » Cette interrogation ne garantit pas une action parfaite. Elle introduit de la conscience dans ce qui, autrement, pourrait rester automatique.
Karma Et Le Vivant
Nos actions ne s'arrêtent pas à la frontière de notre corps. Ce que nous mangeons, achetons, jetons, construisons ou protégeons produit des conséquences dans des réseaux humains et écologiques. Il serait abusif d'appeler toute causalité écologique « karma » au sens doctrinal. Mais l'enseignement karmique peut nourrir une responsabilité concrète : nos choix participent aux conditions du monde. L'interdépendance élargit ainsi la question éthique : qu'est-ce que mon action met en mouvement au-delà de moi ?
Images Et Symboles Associés
La graine et le fruit sont parmi les images les plus parlantes pour expliquer le karma : une graine ne produit pas instantanément son fruit et sa maturation dépend de nombreuses conditions. La roue de l'existence évoque également les liens entre actions, conditionnements et renaissances. Ces images doivent toutefois être utilisées avec prudence : une conséquence karmique n'est pas un mécanisme simple où chaque événement aurait une cause morale unique.
Citation
« C'est l'intention que j'appelle kamma.
Ayant formé une intention, on agit par le corps, la parole ou l'esprit. »
- Aṅguttara Nikāya 6.63, traduction française du sens du passage.
Buddhachannel Pratique - Dans Le Monde D'aujourd'hui
Le mot Karma a tellement voyagé qu'il est parfois devenu, dans le langage courant, une manière de dire que tout ce qui nous arrive serait la conséquence mystérieuse de ce que nous avons fait autrefois, comme si une comptabilité invisible distribuait les récompenses et les malheurs ; pourtant l'enseignement bouddhique nous conduit vers une compréhension à la fois plus exigeante et plus libératrice, car le karma concerne d'abord l'action intentionnelle, cette manière dont nos intentions, nos paroles et nos actes participent à ce que nous devenons et au monde que nous contribuons, avec d'autres, à faire exister.
Nous ne choisissons évidemment pas tout ce qui nous arrive. Nous naissons dans une époque, une famille, un pays et des circonstances que nous n'avons pas décidés, nous rencontrons la maladie, les accidents, les injustices, les bouleversements de l'histoire et les décisions des autres, et il serait profondément contraire à la compassion de regarder celui qui souffre en lui laissant entendre qu'il aurait nécessairement mérité ce qui lui arrive. Mais au milieu de tout ce que nous ne maîtrisons pas demeure quelque chose d'extraordinairement précieux : la manière dont, lorsque cela est possible, nous allons répondre à ce qui nous arrive.
C'est peut-être ici que le karma devient une pratique pour aujourd'hui. Chaque parole laisse quelque chose derrière elle ; une phrase prononcée dans la colère peut continuer longtemps à vivre dans celui qui l'a reçue, tandis qu'un mot de confiance donné au bon moment peut accompagner quelqu'un pendant des années. Un geste répété devient une habitude, une habitude façonne peu à peu une manière d'être, et notre manière d'être modifie à son tour les relations dans lesquelles nous vivons. Nous ne voyons pas toujours les conséquences de ce que nous semons, et elles ne suivent jamais la simplicité d'une mécanique où chaque bonne action recevrait immédiatement sa récompense, mais nos actes ne sont pas pour autant sans traces.
Dans un monde où quelques secondes suffisent pour publier une parole, transmettre une colère, partager une information ou blesser quelqu'un que nous ne rencontrerons peut-être jamais, cette ancienne attention portée à l'intention retrouve une force particulière. Avant de parler, d'écrire, d'envoyer, de partager, d'acheter, de condamner ou d'agir, nous pouvons apprendre à créer un espace suffisamment vaste pour qu'une question apparaisse : qu'est-ce que je suis en train de mettre dans le monde par ce geste ?
Conclusion
Karma ne signifie pas que nous méritons tout ce qui nous arrive. Il ne transforme pas la souffrance en culpabilité et ne permet pas de juger la vie d'autrui. Il rappelle quelque chose de plus exigeant : nos intentions et nos actes comptent. Nous héritons de nombreuses conditions que nous n'avons pas choisies, et nous ne maîtrisons jamais entièrement les conséquences de ce que nous faisons. Pourtant, à l'intérieur de ce monde conditionné, nous participons à ce qui vient ensuite. Une parole peut blesser ou réparer. Une habitude peut s'enraciner ou être progressivement transformée. Un geste peut créer une nouvelle condition. Les sciences contemporaines peuvent éclairer certains mécanismes de répétition et d'apprentissage ; elles ne remplacent pas la dimension éthique et spirituelle du karma. La question demeure profondément humaine : qu'est-ce que je suis en train de semer par ma manière de vivre ?
Observer l'intention. Reconnaître l'habitude.
Choisir lorsque c'est possible. Regarder les conséquences.
Puis prendre soin de ce que nous transmettons.
Poursuivez avec les racines étymologiques, le tableau des 21 langues et l'analyse selon les trois grands véhicules (Theravāda, Mahāyāna, Vajrayāna).
Termes
Sanskrit : Karma (कर्म)
Pāli : Kamma
Karman, généralement cité sous la forme karma, signifie « acte », « action », « œuvre ». Dans le bouddhisme, le terme se rapporte principalement à l'action intentionnelle et à ses implications éthiques.
Kamma est la forme pālie. Le Canon pāli met explicitement l'accent sur cetanā, l'intention, pour caractériser l'action karmique.
Introduction & Étymologie
Karma est un terme sanskrit (कर्म), correspondant au pāli kamma, issu de la racine √kṛ, « faire », « agir », « accomplir ». Dans les traditions indiennes, le mot possède une longue histoire et des significations diverses. Dans le bouddhisme, il prend un sens précis : l'action intentionnelle. Le Buddha souligne le rôle de cetanā, l'intention ou volition : c'est à partir d'une intention que l'on agit par le corps, la parole ou l'esprit. Les actions produisent des conséquences, vipāka « maturation » ou « fruit » selon des réseaux complexes de causes et de conditions. Le karma n'est donc pas un destin écrit à l'avance. Il n'est pas non plus une justice cosmique qui ferait de chaque bonheur la récompense d'un mérite passé et de chaque malheur la punition d'une faute. Une maladie, une catastrophe ou une violence ne doivent pas être attribuées mécaniquement au « karma » de la personne qui les subit. L'enseignement vise d'abord une responsabilité éthique : nos intentions, nos paroles et nos actes façonnent des conditions qui comptent.
Dimensions Philosophiques Et Fondement
La doctrine du karma relie liberté, conditionnement et responsabilité. Nous héritons de conditions que nous n'avons pas choisies : un corps, une époque, un environnement, des relations, une histoire collective. À l'intérieur de ces conditions, des intentions et des actes apparaissent et participent à la suite de l'expérience. Le karma ne signifie donc ni liberté absolue ni déterminisme absolu. Une action motivée par l'avidité, l'aversion ou l'ignorance tend à nourrir des conditions différentes d'une action inspirée par la générosité, la bienveillance ou la sagesse. Les traditions bouddhiques distinguent ainsi des actions habiles ou salutaires (kuśala / kusala) et non habiles ou non salutaires (akuśala / akusala). Karma est également lié à la renaissance dans les cosmologies bouddhiques traditionnelles. Mais même avant d'aborder cette dimension, l'enseignement possède une portée immédiate : ce que nous répétons devient plus facile à répéter ; ce que nous nourrissons influence notre manière de percevoir et d'agir. La voie bouddhique cherche précisément à transformer les intentions qui entretiennent Dukkha.
Traduction En 21 Langues
LANGUES FONDATRICES DU BOUDDHISME
Sanskrit : कर्म - Karma
Pāli : Kamma
Cinghalais : කර්මමය - Karmaya
Chinois : 業 - Yè
Tibétain : ལས་ - Las / Lé
Japonais : 業 - Gō
Coréen : 업 - Eop
Vietnamien : Nghiệp
Thaï : กรรม - Kam
Mongol : үйлийн үр - Üiliin ür
Indonésien : Karma • Kamma
LANGUES INTERNATIONALES DE DIFFUSION
Anglais : Karma • Action
Français : Karma • Action et conséquences
Espagnol : Karma • Acción
Portugais : Carma • Ação
Allemand : Karma • Handlung
Italien : Karma • Azione
Russe : Карма • Действие
LANGUES DU DIALOGUE ENTRE LES CULTURES
Arabe : الفعل • كارما
Hébreu : פעולה • קארמה
Hindi : कर्म - Karma
Karma Selon Les Grandes Traditions
THERAVĀDA
L'INTENTION AU CŒUR DE L'ACTION
Dans le Theravāda, le kamma est étroitement lié à cetanā, l'intention. Une action intentionnelle du corps, de la parole ou de l'esprit possède une qualité éthique et peut produire une maturation, vipāka, lorsque les conditions sont réunies. Les actions enracinées dans l'avidité, l'aversion et l'ignorance sont non salutaires ; celles liées à la non-avidité, la bienveillance et la compréhension peuvent être salutaires. Le kamma participe à l'explication traditionnelle de la continuité des renaissances sans nécessiter l'existence d'une âme permanente, ce qui le relie directement à Anattā et à la causalité conditionnée. Mais tout ce qui arrive n'est pas réduit au karma. Les textes et commentaires reconnaissent de multiples types de conditions et de causalités. La pratique consiste donc moins à spéculer sur les actes d'une vie passée qu'à observer l'intention présente. Que suis-je en train de nourrir maintenant ? Une habitude de colère ? Une disposition à la générosité ? Une manière plus lucide de répondre ? La conduite éthique, la méditation et la sagesse transforment progressivement les conditions de l'action. Dans cette perspective, comprendre le karma n'enferme pas dans le passé. Cela rend le présent plus important, car chaque intention actuelle participe à la direction du chemin.
MAHĀYĀNA
AGIR DANS UN MONDE D'INTERDÉPENDANCE
Le Mahāyāna reçoit la doctrine du karma et l'inscrit dans l'idéal du Bodhisattva. L'intention n'est plus seulement évaluée selon ses conséquences pour soi : Bodhicitta oriente l'action vers le bien et l'Éveil de tous les êtres. Les pāramitā, générosité, discipline, patience, énergie, méditation et sagesse deviennent autant de manières de transformer l'action. La compréhension de la vacuité évite cependant de réifier le karma comme une substance invisible qui voyagerait d'une existence à l'autre. Actions, agents et conséquences existent en dépendance de conditions ; ils sont vides d'existence intrinsèque. Cette vacuité ne supprime pas la responsabilité. Elle explique au contraire pourquoi la transformation est possible. Si une personne possédait une nature définitivement colérique, aucune pratique ne pourrait la changer. Parce que les habitudes dépendent de conditions, d'autres conditions peuvent être cultivées. Le Mahāyāna développe également la notion de mérite et sa dédicace au bien des êtres. Dans cette perspective, Karma devient une invitation à élargir l'horizon de l'action : non seulement « qu'est-ce que cela produira pour moi ? », mais « quelles conditions mon geste contribue-t-il à créer pour les autres ? »
VAJRAYĀNA
TRANSFORMER LES HABITUDES QUI FAÇONNENT LA PERCEPTION
Le Vajrayāna hérite du Mahāyāna la doctrine du karma, la vacuité et Bodhicitta. Il accorde une attention particulière aux habitudes et empreintes qui conditionnent la manière dont le monde est perçu. Les pratiques tantriques cherchent, dans un cadre de transmission précis, à transformer le corps, la parole et l'esprit afin que les tendances ordinaires ne déterminent plus automatiquement l'expérience. Mantra, visualisation, méditation de déité, pratiques de purification et entraînement de l'esprit participent, selon les lignées, à cette transformation. Le karma n'y devient pas une fatalité. Au contraire, la possibilité de purification et de transformation suppose que les conditionnements ne soient pas des essences immuables. Les enseignements insistent aussi sur la puissance de la motivation : une même apparence extérieure peut correspondre à des intentions différentes, même si l'intention ne suffit jamais à elle seule à rendre toute action juste. L'éthique et les engagements restent essentiels. Dans cette perspective, comprendre le karma signifie reconnaître que chaque moment de conscience peut renforcer une habitude ou ouvrir une autre manière de percevoir et d'agir.
L'expérience Du Jour - Avant Que Le Geste Ne Parte
Aujourd'hui, choisissez un geste très ordinaire que vous accomplissez plusieurs fois : répondre à un message, envoyer un courriel, commenter une parole, prendre une décision, acheter quelque chose ou simplement répondre à quelqu'un qui vous contrarie. Juste avant d'agir, accordez-vous quelques secondes et regardez non pas seulement ce que vous allez faire, mais l'intention depuis laquelle vous vous apprêtez à le faire. Est-ce le désir d'aider, de protéger, de comprendre, de partager, ou bien l'envie de gagner, de blesser, de montrer que vous avez raison, de vous débarrasser trop vite d'un inconfort ?
Ne transformez pas cette observation en tribunal intérieur, car nos intentions sont rarement parfaitement pures et nous sommes souvent traversés par plusieurs mouvements contradictoires ; il suffit de les voir un peu mieux. Une parole nécessaire peut être ferme sans devenir humiliante, un désaccord peut être exprimé sans chercher à diminuer celui qui pense autrement, et parfois quelques secondes suffisent pour qu'une phrase que nous étions prêts à lancer comme une pierre devienne une parole qui dit la même chose sans ajouter inutilement de la souffrance.
Puis agissez, car le karma n'est pas une invitation à hésiter devant chaque geste jusqu'à ne plus rien faire. Il nous rappelle au contraire que nous participons au monde par ce que nous faisons réellement. Le soir venu, repensez simplement à un geste de votre journée et demandez-vous : qu'ai-je semé aujourd'hui que j'aimerais voir grandir ? Peut-être de la confiance, de la patience, de l'attention, du courage ou de la bienveillance ; peut-être découvrirez-vous aussi une parole que vous auriez aimé prononcer autrement, et cette découverte elle-même peut devenir le commencement d'une autre action demain.
Nous ne pouvons pas revenir en arrière pour retirer toutes les paroles prononcées ni effacer tous nos gestes, mais tant que nous pouvons encore agir, quelque chose demeure ouvert. Le karma n'enferme pas seulement le passé dans ses conséquences ; il rend également précieux le prochain geste.
Mots-Clés
Karma • Kamma • Action • Intention • Cetanā • Vipāka • Conséquence • Kusala • Akusala • Habitude • Répétition • Renaissance • Causalité • Origination dépendante • Responsabilité • Neuroplasticité
Thuật Ngữ
Phạn ngữ : Karma (कर्म)
Pāli : Kamma
Karman, thường được gọi dưới dạng karma, có nghĩa là « hành vi », « hành động », « việc làm ». Trong Phật giáo, thuật ngữ này chủ yếu đề cập đến hành động có chủ ý và những hệ quả đạo đức của nó.
Kamma là dạng tiếng Pāli. Kinh điển Pāli nhấn mạnh rõ ràng về cetanā, tức ý muốn, để định nghĩa hành vi nghiệp.
Giới Thiệu & Từ Nguyên
Karma là một thuật ngữ tiếng Phạn (कर्म), tương ứng với kamma trong tiếng Pāli, bắt nguồn từ gốc √kṛ, « làm », « hành động », « hoàn thành ». Trong các truyền thống Ấn Độ, từ này có lịch sử lâu đời và nhiều nghĩa khác nhau. Trong Phật giáo, nó mang một ý nghĩa chính xác: hành động có chủ ý. Đức Phật nhấn mạnh vai trò của cetanā, tức ý định hoặc ý muốn: chính từ một ý định mà người ta hành động bằng thân, khẩu hoặc ý. Các hành động tạo ra hậu quả, vipāka « sự chín muồi » hay « quả » theo các mạng lưới nhân duyên phức tạp. Do đó, nghiệp không phải là số phận đã được định sẵn. Nó cũng không phải là một công lý vũ trụ mà mỗi hạnh phúc là phần thưởng cho công đức trong quá khứ và mỗi bất hạnh là sự trừng phạt cho một lỗi lầm. Một bệnh tật, một thảm họa hay một hành vi bạo lực không nên bị quy kết một cách máy móc cho « nghiệp » của người phải chịu đựng chúng. Giáo lý trước hết hướng đến trách nhiệm đạo đức: ý định, lời nói và hành động của chúng ta hình thành nên những điều kiện quan trọng.
Các Khía Cạnh Triết Học Và Nền Tảng
Học thuyết nghiệp liên kết sự tự do, sự chi phối và trách nhiệm. Chúng ta thừa hưởng những điều kiện mà chúng ta không chọn lựa: một cơ thể, một thời đại, một môi trường, các mối quan hệ, một lịch sử tập thể. Trong những điều kiện này, các ý định và hành động xuất hiện và tham gia vào chuỗi kinh nghiệm. Do đó, nghiệp không có nghĩa là tự do tuyệt đối cũng không phải là định mệnh tuyệt đối. Một hành động được thúc đẩy bởi tham lam, sân hận hoặc si mê có xu hướng nuôi dưỡng những điều kiện khác với một hành động được truyền cảm hứng bởi sự rộng lượng, lòng từ ái hoặc trí tuệ. Các truyền thống Phật giáo phân biệt các hành động thiện xảo hay lợi ích (kuśala / kusala) và các hành động bất thiện xảo hay bất lợi (akuśala / akusala). Nghiệp cũng liên quan đến tái sinh trong các vũ trụ quan Phật giáo truyền thống. Nhưng ngay cả trước khi đề cập đến khía cạnh này, giáo lý đã có một ý nghĩa tức thì: điều chúng ta lặp lại sẽ dễ lặp lại hơn; điều chúng ta nuôi dưỡng ảnh hưởng đến cách chúng ta nhận thức và hành động. Con đường Phật giáo chính xác là tìm cách chuyển hóa những ý định duy trì Dukkha.
Dịch Sang 21 Ngôn Ngữ
CÁC NGÔN NGỮ NỀN TẢNG CỦA PHẬT GIÁO
Sanskrit : कर्म - Karma
Pāli : Kamma
Cinghalais : කර්මමය - Karmaya
Chinois : 業 - Yè
Tibétain : ལས་ - Las / Lé
Japonais : 業 - Gō
Coréen : 업 - Eop
Vietnamien : Nghiệp
Thaï : กรรม - Kam
Mongol : үйлийн үр - Üiliin ür
Indonésien : Karma • Kamma
CÁC NGÔN NGỮ PHỔ BIẾN QUỐC TẾ
Anglais : Karma • Hành động
Français : Karma • Hành động và hậu quả
Espagnol : Karma • Hành động
Portugais : Carma • Hành động
Allemand : Karma • Hành động
Italien : Karma • Hành động
Russe : Карма • Hành động
CÁC NGÔN NGỮ ĐỐI THOẠI GIỮA CÁC NỀN VĂN HÓA
Arabe : Hành động • كارما
Hébreu : Hành động • קארמה
Hindi : कर्म - Karma
Trong Cuộc Sống Hàng Ngày
Nghiệp có thể được thấy qua những hành động nhỏ nhặt. Một lời nói lặp đi lặp lại định hình một mối quan hệ. Một cách phản ứng với sự khó chịu có thể trở thành một thói quen. Một cử chỉ rộng lượng đôi khi thay đổi cả người nhận và người thực hiện. Chúng ta không thể dự đoán tất cả hậu quả của một hành động, nhưng chúng ta có thể xem xét ý định của nó. Trước khi nói, viết hoặc quyết định: « Điều gì thúc đẩy tôi hành động? Nỗi sợ hãi? Mong muốn làm tổn thương? Lòng rộng lượng? Nhu cầu được công nhận? Ý muốn bảo vệ? » Câu hỏi này không đảm bảo một hành động hoàn hảo. Nó đưa ý thức vào những gì, nếu không, có thể vẫn là tự động.
Nghiệp Và Sinh Mạng
Các hành động của chúng ta không dừng lại ở ranh giới cơ thể. Những gì chúng ta ăn, mua, vứt bỏ, xây dựng hoặc bảo vệ đều tạo ra hậu quả trong các mạng lưới con người và sinh thái. Sẽ là sai lầm nếu gọi tất cả các mối quan hệ nhân quả sinh thái là « nghiệp » theo nghĩa giáo lý. Nhưng giáo lý nghiệp có thể nuôi dưỡng một trách nhiệm cụ thể: lựa chọn của chúng ta góp phần vào các điều kiện của thế giới. Sự tương thuộc do đó mở rộng câu hỏi đạo đức: hành động của tôi đang đặt điều gì vào chuyển động ngoài bản thân tôi?
Hình Ảnh Và Biểu Tượng Liên Quan
Hạt giống và quả là những hình ảnh tiêu biểu nhất để giải thích về nghiệp: một hạt giống không lập tức sinh ra quả và sự chín muồi của nó phụ thuộc vào nhiều điều kiện. Bánh xe luân hồi cũng gợi lên mối liên hệ giữa hành động, sự chi phối và tái sinh. Tuy nhiên, những hình ảnh này cần được sử dụng một cách thận trọng: một hậu quả nghiệp không phải là một cơ chế đơn giản mà mỗi sự kiện đều có một nguyên nhân đạo đức duy nhất.
Trích Dẫn
« Chính ý định mà ta gọi là kamma.
Khi đã có ý định, người ta hành động bằng thân, khẩu hoặc ý. »
— Tăng Chi Bộ Kinh 6.63, bản dịch tiếng Pháp theo nghĩa của đoạn văn.
Nghiệp Theo Các Truyền Thống Lớn
THERAVĀDA
Ý ĐỊNH LÀ TRUNG TÂM CỦA HÀNH ĐỘNG
Trong Phật giáo Nguyên thủy (Theravāda), kamma gắn liền với cetanā, tức ý định. Một hành động có chủ ý của thân, khẩu hoặc ý có phẩm chất đạo đức và có thể tạo ra sự chín muồi (vipāka) khi các điều kiện được hội đủ. Các hành động bắt nguồn từ tham lam, sân hận và si mê thì không có lợi; những hành động liên quan đến không tham lam, lòng từ bi và sự hiểu biết có thể có lợi. Kamma tham gia vào giải thích truyền thống về sự tiếp nối của các kiếp tái sinh mà không cần đến sự tồn tại của một linh hồn vĩnh cửu, điều này liên hệ trực tiếp đến Anattā (Vô ngã) và nhân quả duyên khởi. Nhưng không phải mọi điều xảy ra đều do nghiệp. Các kinh điển và chú giải thừa nhận nhiều loại điều kiện và nhân quả. Do đó, việc thực hành không phải là suy đoán về các hành động trong đời trước mà là quan sát ý định hiện tại. Tôi đang nuôi dưỡng điều gì bây giờ? Một thói quen tức giận? Một sự sẵn lòng rộng lượng? Một cách phản ứng minh mẫn hơn? Hạnh kiểm đạo đức, thiền định và trí tuệ dần dần chuyển hóa các điều kiện của hành động. Trong viễn cảnh này, hiểu nghiệp không giam cầm chúng ta trong quá khứ. Nó làm cho hiện tại trở nên quan trọng hơn, vì mỗi ý định hiện tại đều tham gia vào định hướng con đường.
MAHĀYĀNA
HÀNH ĐỘNG TRONG MỘT THẾ GIỚI TƯƠNG THUỘC
Phật giáo Đại thừa (Mahāyāna) tiếp nhận học thuyết nghiệp và đưa nó vào lý tưởng Bồ tát. Ý định không còn chỉ được đánh giá theo hậu quả của nó đối với bản thân: Bồ đề tâm (Bodhicitta) hướng hành động đến lợi ích và sự Giác ngộ của tất cả chúng sinh. Các pāramitā (Ba la mật), như bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định và trí tuệ trở thành những cách để chuyển hóa hành động. Tuy nhiên, sự hiểu biết về tánh không (vacuité) tránh việc vật hóa nghiệp như một chất vô hình di chuyển từ kiếp này sang kiếp khác. Các hành động, người hành động và hậu quả tồn tại phụ thuộc vào các điều kiện; chúng trống rỗng sự tồn tại nội tại. Tánh không này không loại bỏ trách nhiệm. Ngược lại, nó giải thích tại sao sự chuyển hóa là có thể. Nếu một người có bản chất giận dữ cố định, không có thực hành nào có thể thay đổi họ. Bởi vì thói quen phụ thuộc vào điều kiện, nên các điều kiện khác có thể được trau dồi. Đại thừa cũng phát triển khái niệm công đức và sự hồi hướng công đức cho lợi ích của chúng sinh. Trong viễn cảnh này, Nghiệp trở thành một lời mời để mở rộng tầm nhìn của hành động: không chỉ « điều này sẽ mang lại gì cho tôi? », mà còn « hành động của tôi góp phần tạo ra những điều kiện gì cho người khác? »
VAJRAYĀNA
CHUYỂN HÓA CÁC THÓI QUEN ĐỊNH HÌNH NHẬN THỨC
Phật giáo Kim cương thừa (Vajrayāna) thừa hưởng từ Đại thừa học thuyết nghiệp, tánh không và Bồ đề tâm. Nó đặc biệt chú ý đến các thói quen và dấu ấn định hình cách thế giới được nhận thức. Các thực hành Mật tông, trong khuôn khổ truyền thừa cụ thể, tìm cách chuyển hóa thân, khẩu và ý để các khuynh hướng thông thường không còn tự động định đoạt kinh nghiệm. Chú ngữ (Mantra), quán tưởng (visualisation), thiền định bổn tôn (méditation de déité), các thực hành thanh tịnh và rèn luyện tâm thức đều tham gia vào sự chuyển hóa này, tùy theo từng truyền thống. Nghiệp ở đây không trở thành một định mệnh. Ngược lại, khả năng thanh tịnh hóa và chuyển hóa giả định rằng các điều kiện không phải là những bản chất bất biến. Các giáo lý cũng nhấn mạnh sức mạnh của động lực: cùng một vẻ bề ngoài có thể tương ứng với những ý định khác nhau, ngay cả khi ý định không bao giờ đủ để tự mình làm cho mọi hành động trở nên đúng đắn. Đạo đức và cam kết vẫn là điều cần thiết. Trong viễn cảnh này, hiểu nghiệp có nghĩa là nhận ra rằng mỗi khoảnh khắc của ý thức có thể củng cố một thói quen hoặc mở ra một cách nhận thức và hành động khác.
Buddhachannel Thực Hành — Trong Thế Giới Ngày Nay
Từ Karma đã du nhập sâu rộng đến mức đôi khi trong ngôn ngữ đời thường, nó trở thành cách nói rằng mọi điều xảy đến với chúng ta đều là hậu quả bí ẩn của những gì chúng ta đã làm trong quá khứ, như thể một sự tính toán vô hình đang phân phát phần thưởng và bất hạnh; tuy nhiên, giáo lý Phật giáo dẫn chúng ta đến một sự hiểu biết vừa sâu sắc hơn vừa giải thoát hơn, bởi vì nghiệp trước hết liên quan đến hành động có chủ ý, cách mà ý định, lời nói và hành động của chúng ta tham gia vào việc chúng ta trở thành ai và thế giới mà chúng ta, cùng với những người khác, góp phần tạo nên.
Rõ ràng chúng ta không lựa chọn mọi thứ xảy đến với mình. Chúng ta sinh ra trong một thời đại, một gia đình, một đất nước và những hoàn cảnh mà chúng ta không quyết định, chúng ta gặp phải bệnh tật, tai nạn, bất công, những biến động của lịch sử và những quyết định của người khác, và sẽ đi ngược lại sâu sắc với lòng từ bi nếu nhìn người đau khổ mà ngụ ý rằng họ nhất thiết phải đáng chịu đựng những gì xảy đến với họ. Nhưng giữa tất cả những điều chúng ta không kiểm soát được vẫn còn một điều vô cùng quý giá: cách mà, khi có thể, chúng ta sẽ phản ứng với những gì xảy đến với mình.
Có lẽ chính ở đây mà nghiệp trở thành một thực hành cho ngày nay. Mỗi lời nói đều để lại dấu vết; một câu nói trong cơn giận dữ có thể tiếp tục sống mãi trong người nhận, trong khi một lời tin cậy đúng lúc có thể đồng hành cùng ai đó trong nhiều năm. Một cử chỉ lặp đi lặp lại trở thành thói quen, một thói quen dần dần định hình một cách sống, và cách sống của chúng ta lại thay đổi các mối quan hệ mà chúng ta đang sống. Chúng ta không phải lúc nào cũng thấy hậu quả của những gì chúng ta gieo trồng, và chúng không bao giờ tuân theo sự đơn giản của một cơ chế mà mỗi hành động tốt sẽ nhận được phần thưởng ngay lập tức, nhưng những hành động của chúng ta không phải là không để lại dấu vết.
Trong một thế giới mà chỉ cần vài giây để đăng một lời nói, truyền đi một cơn giận, chia sẻ một thông tin hay làm tổn thương một người mà chúng ta có lẽ không bao giờ gặp, sự chú ý cổ xưa dành cho ý định này lại tìm thấy một sức mạnh đặc biệt. Trước khi nói, viết, gửi, chia sẻ, mua, lên án hay hành động, chúng ta có thể học cách tạo ra một không gian đủ rộng để một câu hỏi xuất hiện: tôi đang đặt điều gì vào thế giới bằng hành động này?
Trải Nghiệm Trong Ngày — Trước Khi Hành Động Bắt Đầu
Hôm nay, hãy chọn một hành động rất bình thường mà bạn thực hiện nhiều lần: trả lời tin nhắn, gửi email, bình luận một lời nói, đưa ra quyết định, mua sắm hoặc đơn giản là phản ứng lại ai đó làm bạn khó chịu. Ngay trước khi hành động, hãy dành vài giây và nhìn không chỉ những gì bạn sắp làm, mà còn là ý định từ đó bạn chuẩn bị làm điều đó. Đó có phải là mong muốn giúp đỡ, bảo vệ, hiểu biết, chia sẻ, hay là khao khát chiến thắng, làm tổn thương, chứng tỏ mình đúng, hay chỉ muốn thoát khỏi sự khó chịu quá nhanh?
Đừng biến sự quan sát này thành một phiên tòa nội tâm, vì ý định của chúng ta hiếm khi hoàn toàn thanh tịnh và chúng ta thường bị chi phối bởi nhiều xung động mâu thuẫn; chỉ cần nhìn thấy chúng rõ hơn một chút là đủ. Một lời nói cần thiết có thể cứng rắn mà không trở nên hạ nhục, một sự bất đồng có thể được bày tỏ mà không tìm cách làm suy yếu người có suy nghĩ khác, và đôi khi chỉ vài giây là đủ để một câu nói mà chúng ta đã sẵn sàng ném đi như một viên đá trở thành một lời nói cũng bày tỏ điều tương tự mà không thêm vào sự đau khổ không cần thiết.
Sau đó hãy hành động, vì nghiệp không phải là lời mời gọi ngần ngại trước mỗi hành động cho đến khi không làm gì cả. Ngược lại, nó nhắc nhở chúng ta rằng chúng ta tham gia vào thế giới bằng những gì chúng ta thực sự làm. Khi đêm đến, hãy đơn giản nghĩ lại một hành động trong ngày của bạn và tự hỏi: hôm nay tôi đã gieo trồng điều gì mà tôi muốn thấy nó lớn lên? Có thể là sự tin tưởng, sự kiên nhẫn, sự chú ý, lòng dũng cảm hay lòng từ bi; có lẽ bạn cũng sẽ khám phá ra một lời nói mà bạn muốn thốt ra khác đi, và sự khám phá này tự nó có thể trở thành khởi đầu cho một hành động khác vào ngày mai.
Chúng ta không thể quay ngược thời gian để rút lại mọi lời đã nói hay xóa bỏ mọi hành động của mình, nhưng chừng nào chúng ta còn có thể hành động, thì vẫn còn điều gì đó mở ra. Nghiệp không chỉ giam cầm quá khứ trong hậu quả của nó; nó còn làm cho hành động kế tiếp trở nên quý giá.
Từ Khóa
Karma • Kamma • Hành động • Ý định • Cetanā • Vipāka • Hậu quả • Kusala • Akusala • Thói quen • Lặp lại • Tái sinh • Nhân quả • Duyên khởi • Trách nhiệm • Khả năng thích nghi của thần kinh
Kết Luận
Nghiệp không có nghĩa là chúng ta xứng đáng với mọi điều xảy đến với mình. Nó không biến đau khổ thành tội lỗi và không cho phép phán xét cuộc sống của người khác. Nó nhắc nhở một điều gì đó đòi hỏi hơn: ý định và hành động của chúng ta rất quan trọng. Chúng ta thừa hưởng nhiều điều kiện mà chúng ta không lựa chọn, và chúng ta không bao giờ hoàn toàn kiểm soát được hậu quả của những gì chúng ta làm. Tuy nhiên, trong thế giới bị điều kiện này, chúng ta tham gia vào những gì sẽ xảy ra tiếp theo. Một lời nói có thể làm tổn thương hoặc hàn gắn. Một thói quen có thể bén rễ hoặc dần dần được chuyển hóa. Một hành động có thể tạo ra một điều kiện mới. Các khoa học đương đại có thể làm sáng tỏ một số cơ chế lặp lại và học hỏi; chúng không thay thế được chiều kích đạo đức và tinh thần của nghiệp. Câu hỏi vẫn mang tính nhân văn sâu sắc: tôi đang gieo trồng điều gì bằng cách sống của mình?
Quan sát ý định. Nhận biết thói quen.
Lựa chọn khi có thể. Nhìn nhận hậu quả.
Rồi chăm sóc những gì chúng ta truyền lại.
Fiche d'archive révisée - Nghiệp — Hành Động Và Hậu Quả Của Nó
Consultez ci-dessous la version canonique d'Alain Delaporte-Digard avec le tableau des 21 langues et les sources textuelles.